Watergeschiedenis van Gouda
Gouda is ontstaan en gegroeid vanwege….water. Gouda ligt tenslotte aan de Gouwe en de Hollandse IJssel. De naam Gouda is ontstaan in de middeleeuwen omdat Gouda aan de Gouwe ligt, een veenriviertje dat bij Boskoop ontsprong en bij Gouda uitmondt in de IJssel. In de naam van Gouda zie je dus de verwevenheid van de stad met het omliggende platteland.
Gouda ligt in een veengebied, waar de afwatering in de Middeleeuwen kunstmatig moest worden geregeld. De Gouwe speelde bij die afwatering een hoofdrol. In de Middeleeuwen werden hele gebieden ontgonnen achter de duinenrij van de Noordzee en daar hoorde het gebied rond Gouda ook bij. In die tijd trokken kolonisten naar dit gebied om het land in te polderen en te gaan bebouwen.
In de dertiende eeuw werd het riviertje de Gouwe door een kanaal verbonden met de Oude Rijn in het noorden en de monding van de Gouwe in de Hollandse IJssel werd uitgebreid tot een haven. Het kasteel van Gouda diende om de haven te beschermen.
De Gouwe liep in die tijd dwars door de stad. De verbinding vanaf de Hollandsche IJssel via de Gouwe naar het noorden, naar de Rijn en het IJ werd in de loop der eeuwen ee
n steeds belangrijkere verbinding voor de handel tussen Vlaanderen en Frankrijk met Holland en het Oostzeegebied. Rond monding van de Gouwe in de Hollandsche IJssel vestigden zich steeds meer mensen en uiteindelijk leverde Gouda dat in 1272 stadsrechten op, verleend door graaf Floris V.
Daarbij gold dat schepen bij Gouda en op de Gouwe hun mast niet naar beneden hoefden te halen, maar met staande mast door de stad konden varen. Met deze belangrijke noord-zuid verbinding wordt de positie van Gouda steeds belangrijker, niet alleen voor de economie, maar ook in de Hollandse politiek.
De Gouwe tussen 1500 en nu
De scheepvaart op de Gouwe werd 15e en 16e eeuw steeds drukker en veroorzaakte dus lange wachttijden in Gouda vanwege het schutten bij d
e sluizen. Daarnaast werden de schepen ook steeds groter. Hierdoor werd een betere vaarverbinding door of langs Gouda noodzakelijk. Dit leidde rond 1577 tot de bouw van de Mallegatsluis, waarbij de westelijke gracht vaarweg werd. Deze sluis lag in die tijd trouwens iets westelijker dan de huidige Mallegatssluit. Aanvankelijk mochten alleen oorlogsschepen deze vaarroute gebruiken. Na 1598 mochten ook vrachtschepen van deze route gebruik maken, als ze langer dan 36 uur op doorvaart hadden moeten wachten.
Tot 1795 waren de schepen die in Holland achter de duinen van noord naar zuid voeren, of omgekeerd, verplicht hun route via Gouda te nemen. Dit privilege zorgde voor gouden tijden voor Gouda. Rotterdam probeerde zelf om de positie van Gouda heen te gaan door stukken land en water tussen de Rotte en de Oude Rijn te kopen om zo haar eigen waterweg te maken. Op grond van verleende privileges wist Gouda dit tegen te houden. Maar in 1795 verviel dus dit voorrecht, waardoor daarna ook andere routes mochten worden gebruikt en de scheepvaart aanzienlijk afnam, maar de Gouwe bleef een belangrijke vaarroute. De vele bochten in de Gouwe juist te noorden van Gouda vormden op de duur een belemmering voor de doorvaart van de steeds groter wordende schepen. Omstreeks 1900 werden deze verwijderd en ontstond vanaf het Bolwerk een kanaalgedeelte, dat wordt aangeduid als de Nieuwe Gouwe.
In de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw werd de Gouwe over de volle lengte verruimd en geschikt gemaakt voor schepen met een tonnage van 1350 ton. In dat verband werden ten westen van de stad het Gouwekanaal gegraven en de Julianasluizen gebouwd. Hierdoor kreeg de beroepsvaart een verbinding met de Hollandse IJssel buiten Gouda om. In deze jaren werden ook de karakteristieke hefbruggen gebouwd bij Waddinxveen, Boskoop en Alphen aan den Rijn. Met deze verbeteringen is de Gouwe nog steeds de enige ‘vaarweg achter de duinen’ voor schepen met staande mast en tevens geschikt voor vaartuigen met een bijzondere (lees hoge) vorm of lading.
Vanwege de toenemende drukte op de Gouwe van de pleziervaart en het gebruik van nog grotere schepen door de beroepsvaart worden de huidige Julianasluis op afzienbare termijn uitgebreid met een tweede sluis.
